Algorytm nie może badać nastroju kuriera. Termin wdrożenia mija 2 grudnia, a polska ustawa jest w konsultacjach

Przepis, który zakazuje programowi badania nastroju pracującego człowieka, brzmi jak opis rzeczy odległej. Jest już napisany, ma numer i datę. Dyrektywa (UE) 2024/2831 mówi to wprost w artykule siódmym, a państwa mają ją wdrożyć do 2 grudnia 2026 roku.

Artykuł 7 zakazuje cyfrowym platformom pracy przetwarzania określonych danych za pomocą systemów automatycznych. Lista jest konkretna, a nie ogólnikowa.

• Dane o stanie emocjonalnym albo psychicznym osoby wykonującej pracę.
• Dane o prywatnych rozmowach, w tym o komunikacji z innymi pracującymi i z ich przedstawicielami.
• Zbieranie danych wtedy, gdy osoba nie oferuje ani nie wykonuje pracy przez platformę.
• Przetwarzanie danych po to, by przewidzieć korzystanie z praw podstawowych, w tym z prawa do zrzeszania się i do działań zbiorowych.
• Wnioskowanie o pochodzeniu, statusie migracyjnym, poglądach politycznych, wyznaniu, niepełnosprawności, stanie zdrowia, przynależności do związku zawodowego oraz życiu seksualnym i orientacji.

Osobno zakazane jest przetwarzanie danych biometrycznych w celu ustalenia tożsamości osoby przez porównanie ich z bazą danych. Chodzi o rozpoznawanie twarzy wobec osoby pracującej przez platformę.

Ustęp drugi tego samego artykułu przesuwa moment początkowy. Przepisy stosuje się do wszystkich osób wykonujących pracę przez platformy od początku procedury rekrutacji lub wyboru. Kandydat jest więc chroniony tak samo jak współpracownik.

Ustęp trzeci rozszerza to na rodzaj narzędzia. Artykuł stosuje się nie tylko do systemów nazwanych monitorującymi albo decyzyjnymi, ale do każdego zautomatyzowanego systemu, który podejmuje lub wspiera decyzje wpływające w jakikolwiek sposób na te osoby. Nazwa, jaką producent nadał swojemu narzędziu, nie ma tu znaczenia.

Artykuł 10 wymaga, żeby platforma zapewniła wystarczające zasoby ludzkie do nadzoru nad skutkami decyzji podejmowanych przez systemy automatyczne i żeby oceniała te skutki co najmniej raz na dwa lata, z udziałem przedstawicieli pracowników. Osoby, którym powierzono nadzór, muszą mieć kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia do uchylania decyzji automatycznych.

Ten sam przepis chroni te osoby przed zwolnieniem, działaniami dyscyplinarnymi i innym niekorzystnym traktowaniem w związku z pełnieniem tej funkcji. Jest to zabezpieczenie przed sytuacją, w której nadzór istnieje na papierze, a nadzorujący nie ma odwagi z niego skorzystać.

Artykuł 11 daje prawo do wyjaśnienia. Osoba pracująca może żądać wyjaśnienia decyzji podjętej lub wspartej przez system automatyczny, przedstawionego jasnym i prostym językiem, i ma dostać wyznaczoną osobę kontaktową do rozmowy o powodach tej decyzji. Przy decyzjach najcięższych, czyli ograniczeniu, zawieszeniu albo usunięciu konta, odmowie wypłaty wynagrodzenia za wykonaną pracę i zmianie statusu umownego, platforma ma przekazać pisemne uzasadnienie najpóźniej w dniu, w którym decyzja zaczyna działać.

Tu leży rzecz, której nie widać w relacjach. Artykuł 1 ustęp 2 dzieli dyrektywę na dwie warstwy. Pierwsza dotyczy osób związanych umową o pracę albo pozostających w stosunku pracy. Drugi akapit tego samego ustępu mówi jednak, że przepisy o zarządzaniu algorytmicznym stosuje się do osób wykonujących pracę przez platformy w Unii, w tym do osób niezwiązanych umową o pracę i niepozostających w stosunku pracy.

Dyrektywa obowiązuje też niezależnie od tego, gdzie platforma ma siedzibę. Rozstrzyga miejsce wykonywania pracy: jeśli praca jest wykonywana w Unii, przepisy działają.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy. W wykazie prac rządu ma numer UC160. Strona Kancelarii Prezesa Rady Ministrów podaje jako planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów czwarty kwartał 2026 roku.

Opóźnienie we wdrożeniu dyrektywy nie unieważnia samej dyrektywy. Po upływie terminu jej przepisy, jeśli są wystarczająco jasne i bezwarunkowe, mogą być powoływane wobec państwa i jego jednostek, a Komisja może wszcząć postępowanie przeciwko Polsce. Dla firmy prywatnej oznacza to jednak przede wszystkim niepewność co do tego, jakie dokładnie brzmienie przepisów obowiązywać będzie w praktyce i od kiedy.