Kanał bez algorytmu jest prawem. Facebook sam pisze, że kasuje ten wybór po zamknięciu aplikacji

Unijny akt o usługach cyfrowych każe największym platformom udostępnić co najmniej jedną opcję rekomendacji, która nie opiera się na profilowaniu. Nie mówi ani słowa o tym, że ta opcja ma się utrzymać po zamknięciu aplikacji. Meta znalazła tę lukę pierwsza i korzysta z niej do dziś wszędzie poza jednym krajem.

To nie jest zarzut z ulotki organizacji pozarządowej. To jest zdanie z pomocy Facebooka po polsku, które można przeczytać dzisiaj.

Instagram ma w swojej pomocy zdanie zbudowane tak samo. Poniżej jest instrukcja dla pięciu serwisów i uczciwa informacja przy każdym z nich: czy wybór zostaje, czy kasuje się po pierwszym zamknięciu.

To nie jest zakładka na ekranie, tylko ustawienie konta, które się włącza i wyłącza. Po wyłączeniu kanał „Dla Ciebie" znika i zastępuje go kanał „Popularne", z treściami popularnymi w Twoim regionie i na świecie. Rekomendacje komentarzy i kont też przestają być personalizowane.

1. 1

   Wejdź w ustawienia z profilu

   Dotknij „Profil" na dole ekranu, potem przycisku menu z trzema kreskami u góry, potem „Ustawienia i prywatność".

2. 2

   Otwórz preferencje treści

   Dotknij „Preferencje dotyczące treści", potem „Spersonalizowane kanały", potem „Wyłącz". Osobno, w tym samym miejscu, wyłącza się „Spersonalizowane wyszukiwanie".

3. 3

   Albo zrób to szybciej, prosto z filmu

   Przytrzymaj palec na dowolnym filmie, wybierz „Zarządzaj kanałami", przestaw przełącznik „Spersonalizowane kanały", dotknij „Gotowe".

Trzy zastrzeżenia, które TikTok podaje sam i które trzeba znać. Po pierwsze, serwis nadal zapisuje Twoje zaangażowanie do preferencji, żeby kanał był trafny, jeśli kiedyś włączysz personalizację z powrotem. Po drugie, zmiana nie ma wpływu na personalizację reklam — te wyłącza się osobno. Po trzecie, funkcja działa wyłącznie w Unii Europejskiej i w Kazachstanie.

Na Instagramie dotykasz napisu „Instagram" albo „Dla Ciebie" u góry kanału i wybierasz „Obserwowani". Widzisz wtedy wyłącznie posty i rolki kont, które obserwujesz, najnowsze na górze. Meta sama opisuje ten widok jako swoją realizację obowiązku z prawa unijnego.

Na Facebooku szukasz karty „Aktualności". W aplikacji jest to osobna karta, w przeglądarce trzeba kliknąć „Zobacz więcej" w menu po lewej. Są tam najnowsze posty obserwowanych osób, stron i grup, w kolejności od najnowszego.

I w jednym, i w drugim przypadku wybór znika po zamknięciu aplikacji albo po odświeżeniu kanału. To jest cała mechanika: prawo wymaga, żeby opcja istniała, więc istnieje. Nic nie wymaga, żeby platforma ją pamiętała, więc nie pamięta.

Sąd oparł się nie na przepisie o opcji bez profilowania, tylko na innym: na zakazie projektowania interfejsu w sposób, który zakłóca zdolność użytkownika do podejmowania wolnych i świadomych decyzji. Wytknął przy tym samo nazewnictwo — kartę nazwaną „Aktualności" bez żadnego wyjaśnienia, co to znaczy. Meta wycofała zarzuty merytoryczne jeden dzień roboczy przed rozprawą apelacyjną.

Poza Holandią nie znaleźliśmy żadnego dokumentu Mety ani komunikatu o rozszerzeniu tej zmiany na resztę Unii. Polska pomoc Facebooka i Instagrama 15 września 2026 nadal opisuje powrót do kanału algorytmicznego.

Na YouTube nie istnieje opcja opisana jako „bez profilowania". Jedyna droga prowadzi przez wyłączenie historii oglądania: zdjęcie profilowe, „Ustawienia", „Historia i prywatność", „Wstrzymaj historię oglądania". W wariancie pełnym: „Zarządzaj całą historią", karta „Ustawienia", odznaczenie pola o uwzględnianiu oglądanych filmów.

Google opisuje skutek wprost: jeśli nie ma znaczącej historii oglądania i użytkownik wskaże, że nie chce rekomendacji na jej podstawie, funkcje takie jak rekomendacje na stronie głównej zostaną usunięte. Czyli wersja bez profilowania na YouTube to brak strony głównej. Zostaje wyszukiwarka, zakładka subskrypcji i propozycje obok odtwarzanego filmu.

Jest jeszcze cena, której nikt nie podaje w tym miejscu: razem z historią oglądania tracisz listę obejrzanych filmów w całym koncie Google.

Z tego powodu w marcu 2026 organizacja European Digital Rights złożyła skargę na Google Ireland do belgijskiego regulatora. Z jej badania interfejsu z lutego 2026: dojście do tej opcji wymaga minimum pięciu kroków w przeglądarce i siedmiu w aplikacji na Androida, nigdzie w interfejsie nie ma informacji, że taka opcja istnieje, a powrót do profilowania to dwa kliknięcia dostępne na stałe na stronie głównej.

U góry ekranu są dwie zakładki: „Dla Ciebie" i „Obserwowani". Przełączasz się dotknięciem albo przesunięciem palca. Zakładka „Obserwowani" pokazuje posty wyłącznie z kont, które obserwujesz — przy czym X nigdzie nie obiecuje, że są ułożone chronologicznie.

Za to obiecuje coś, czego nie obiecuje żaden inny serwis z tej piątki: że gdy zamkniesz aplikację na którejś z zakładek, wrócisz do tej, którą miałeś otwartą jako ostatnią. To jest w ich pomocy napisane wprost.

Czego nie udało się ustalić: czy X w ogóle uznaje tę zakładkę za swoją realizację obowiązku unijnego. Dwie strony, na których taki dokument powinien być, nie istnieją — obie zwracają błąd 404.

• Artykuł 38 aktu o usługach cyfrowych: największe platformy zapewniają co najmniej jedną opcję dla każdego systemu rekomendacji, która nie jest oparta na profilowaniu. Obowiązuje je od około 25 sierpnia 2023. Nie ma tu słowa o tym, że opcja ma być domyślna ani że ma się utrzymać.
• Artykuł 27 ustęp 3: jeśli opcji jest kilka, musi być funkcja wyboru i zmiany w dowolnym momencie, bezpośrednio i łatwo dostępna w tej części interfejsu, w której treści są szeregowane. Obowiązuje od 17 lutego 2024.
• Artykuł 25 ustęp 1: zakaz projektowania interfejsu w sposób, który wprowadza w błąd, manipuluje albo w istotny sposób ogranicza zdolność do podejmowania wolnych i świadomych decyzji. To na nim oparł się sąd w Amsterdamie i na nim opiera się skarga na YouTube.

Warto też wiedzieć o dwóch przepisach, które działają niezależnie od tego, co sobie kto ustawi. Artykuł 26 ustęp 3 zakazuje reklam profilowanych na danych wrażliwych: pochodzeniu, poglądach politycznych, wyznaniu, przynależności związkowej, zdrowiu, seksualności. Artykuł 28 ustęp 2 zakazuje reklam profilowanych wobec osób małoletnich, gdy platforma wie o tym z wystarczającą pewnością. Oba obowiązują wszystkie platformy od 17 lutego 2024.

W ciągu pięciu miesięcy Komisja przedstawiła wstępne ustalenia dwóm firmom naraz: TikTokowi 6 lutego 2026 i Mecie, w sprawie Instagrama i Facebooka, 10 lipca 2026. W obu wymienia te same elementy: nieskończone przewijanie, automatyczne odtwarzanie, powiadomienia i bardzo mocno spersonalizowany system rekomendacji.

Komisja pisze też, czego oczekuje: domyślnego wyłączenia automatycznego odtwarzania i nieskończonego przewijania, działających przerw ekranowych, także nocnych, oraz przerobienia systemu rekomendacji tak, żeby był mniej nastawiony na zaangażowanie. Maksymalna kara w takim postępowaniu to 6 procent światowego rocznego obrotu.

Przy TikToku pojawił się szczegół, który dobrze pokazuje, na czym polega zarzut: Komisja zarzuca, że firma pominęła wskaźniki kompulsywnego korzystania, takie jak czas spędzany przez małoletnich w aplikacji w nocy i częstotliwość jej otwierania, a narzędzia kontroli czasu są łatwe do zignorowania.

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej pełni rolę koordynatora do spraw usług cyfrowych tymczasowo, na podstawie uchwały Rady Ministrów z 13 maja 2025. UKE sam pisze, że jego rola jest obecnie ograniczona, i wymienia sześć uprawnień. Na tej liście nie ma rozpatrywania skarg użytkowników. Czyli polski użytkownik dziś formalnie nie ma w kraju gdzie złożyć skargi na platformę.

Komisja Europejska skierowała Polskę do Trybunału Sprawiedliwości 7 maja 2025. Razem z nami pozwano Czechy, Hiszpanię, Cypr i Portugalię — z tą różnicą, że tamte kraje koordynatora wyznaczyły, tylko nie dały mu uprawnień. Polska nie wyznaczyła go w ogóle.

Ustawa, która to naprawia, została uchwalona przez Sejm 4 września 2026. Na 15 września 2026 nie znaleźliśmy jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wchodzi w życie 30 dni po ogłoszeniu, więc do tego czasu stan pozostaje taki jak wyżej.