Firma wypadła z przetargu przez interpretacje podatkowe, których nikt nie wydał. Konkurent sprawdził je w bazie ministerstwa

Warunek zwolnienia warunkowego zabraniał Susan Neill-Fraser, skazanej w Tasmanii za zabójstwo, wypowiadać się w mediach o swojej niewinności. We wrześniu sędzia Stephen Estcourt uchylił go jako proceduralnie niesprawiedliwy i nieracjonalny. Przy okazji ustalił, że rada do spraw zwolnień oparła decyzję na dokumencie z orzeczeniami, które nigdy nie zapadły.

Według ABC News 19 września tasmański departament sprawiedliwości zapowiedział przegląd wcześniejszych decyzji rady. Ma ustalić, w ilu z nich korzystano ze sztucznej inteligencji. Prokurator generalny stanu Guy Barnett napisał do rady z pytaniem o jej standardy zawodowe.

Ta sprawa trafiła na pierwsze strony, bo błąd popełnił organ wydający decyzję. Podobne błędy stron i ich pełnomocników zdarzają się już tak często, że prawie nikt o nich nie pisze.

Damien Charlotin, francuski prawnik i badacz, prowadzi publiczną bazę spraw z treściami zmyślonymi przez AI: nieistniejącymi wyrokami, fałszywymi cytatami, przepisami w brzmieniu, jakiego nigdy nie miały. Bazę można pobrać jako plik z danymi. Wersja z 21 września 2026 liczy 2047 spraw z 43 krajów.

Najczęściej zmyślone treści przynoszą osoby występujące przed sądem bez prawnika: to 1175 spraw. Prawników dotyczy 816 spraw. Sędziów dotyczą 32 sprawy: jedna z 2024 roku, czternaście z 2025 i siedemnaście z tego roku. W szesnastu z nich orzeczenie uchylono, wycofano albo unieważniono. Przy ośmiu baza nie podaje jeszcze wyniku.

Pierwsza to wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 17 października 2025, sygnatura KIO 3342/25. Chodzi o przetarg Zarządu Dróg Wojewódzkich w Krakowie na utrzymanie dróg, podzielony na części. Zamawiający wezwał jednego z wykonawców do wyjaśnienia ceny w części siódmej. Na stronach od 28 do 30 wyjaśnień wykonawca uzasadnił przyjętą stawkę VAT dwiema interpretacjami indywidualnymi z konkretnymi datami i znakami.

Konkurent składający odwołanie sprawdził je w EUREKA, bazie Ministerstwa Finansów. Od 2021 roku publikuje się tam wszystkie interpretacje indywidualne. Z 11 kwietnia 2022 było ich 116, z 21 grudnia 2023 było 146. Żadna nie miała podanego znaku ani treści. W tych samych wyjaśnieniach był też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego o podatku dochodowym marynarza ze statku badawczego, powołany jako argument w sprawie VAT za utrzymanie dróg.

Wykonawca nie zaprzeczył, że korzystał z narzędzi AI. Bronił się tym, że żaden przepis tego nie zakazuje. Izba przyznała mu rację co do przepisu i nakazała zamawiającemu wykluczyć go z postępowania. Podstawą był artykuł 109 ustęp 1 punkt 10 prawa zamówień publicznych: przedstawienie informacji wprowadzających w błąd w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa.

Druga sprawa to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2026, sygnatura I FZ 104/26. Przedsiębiorca chciał wstrzymać wykonanie decyzji o VAT za lata 2019 i 2020, przy wartości sporu 211 697 zł. Jego pełnomocnik powołał w zażaleniu trzy wcześniejsze postanowienia NSA. Sąd sprawdził wszystkie trzy: każde zapadło w innym dniu niż podany i żadne nie dotyczyło wstrzymania wykonania decyzji. Zażalenie oddalono, a w tezach postanowienia sąd nader krytycznie ocenił bezrefleksyjne korzystanie z AI przez zawodowego pełnomocnika.

W obu polskich sprawach mechanizm był ten sam. Zmyślony przypis nie trafił do przypadkowego czytelnika, tylko do kogoś z interesem w jego sprawdzeniu. W przetargu był to konkurent, który na odrzuceniu cudzej oferty mógł zyskać zamówienie. W sądzie był to sam sąd, bo przed wydaniem postanowienia czyta powołane orzeczenia.

Sprawdzenie nie wymagało specjalnych narzędzi. Interpretacje podatkowe są w EUREKA, orzeczenia sądów administracyjnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, wyroki Izby na stronie Urzędu Zamówień Publicznych. Wszystkie te bazy są bezpłatne i dają się przeszukać po sygnaturze, znaku albo dacie.

• Interpretacje indywidualne i objaśnienia podatkowe: EUREKA Ministerstwa Finansów, eureka.mf.gov.pl. Wyszukiwanie po znaku pisma albo dacie wydania.
• Orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych i NSA: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl. Wyszukiwanie po sygnaturze.
• Wyroki i postanowienia Krajowej Izby Odwoławczej: orzeczenia.uzp.gov.pl.
• Orzeczenia sądów rejonowych, okręgowych i apelacyjnych: Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych, orzeczenia.ms.gov.pl. Orzeczenia Sądu Najwyższego są na sn.pl.