Polska buduje sztuczną inteligencję do odczytu mammografii. Na samo badanie nie przychodzi dwie trzecie uprawnionych kobiet

Mammografia w Polsce jest bezpłatna, nie wymaga skierowania, a terminy czekają wolne. Wykonuje ją jedna na trzy uprawnione kobiety. W tym samym czasie dwa polskie zespoły budują sztuczną inteligencję, która ma czytać te zdjęcia szybciej i dokładniej — i to jest dobra wiadomość, tylko dotycząca innego problemu niż ten, który realnie kosztuje życie.

IDEAS Instytut Badawczy i Geneva Trust Polska ogłosiły 16 września wspólny projekt badawczo-rozwojowy nad modelem wspierającym ocenę badań mammograficznych. Pracami kieruje dr hab. inż. Żaneta Świderska-Chadaj z zespołu IDEAS MedTech. Projekt ma trwać osiem miesięcy i dzieli się na cztery etapy: przygotowanie danych, opracowanie architektury, rozwój i optymalizację modeli oraz walidację na niezależnym zbiorze testowym.

Czego w tym komunikacie nie ma: wielkości zbioru danych, skuteczności, żadnej liczby opisującej wynik. To normalne na starcie projektu badawczego i nie jest zarzutem — ale oznacza, że dziś nie ma czego oceniać. Twórcy zaznaczają, że narzędzie ma wspierać lekarza, a nie zastępować diagnosty.

Dwa miesiące wcześniej ruszyło coś, co jest dalej posunięte i mniej opisane. Poznański Ośrodek Profilaktyki i Epidemiologii Nowotworów imienia Aliny Pienkowskiej razem z Poznańskim Centrum Superkomputerowo-Sieciowym sprawdza algorytmy wewnątrz Populacyjnego Programu Wczesnego Wykrywania Raka Piersi. Finansuje to Agencja Badań Medycznych.

Układ badania jest prosty i mówi wszystko o stawce. Każde zdjęcie w programie przesiewowym czyta dwóch radiologów niezależnie od siebie. Projekt porównuje dwie sytuacje: ocenę dwóch lekarzy oraz ocenę jednego lekarza i algorytmu. Cel docelowy nazwano wprost — sztuczna inteligencja mogłaby zastąpić jednego z dwóch lekarzy czytających badanie.

To jest realna oszczędność czasu radiologów, których w Polsce brakuje. Nie zmienia jednak liczby, od której wszystko się zaczyna.

Program przesiewowy obejmuje kobiety od 45 do 74 lat, które nie miały mammografii przez dwa lata. Badanie jest bezpłatne, bez skierowania, dostępne także w mammobusach. Narodowy Fundusz Zdrowia publikuje co miesiąc dane o jego realizacji z podziałem na województwa, powiaty i gminy. Według stanu na 1 sierpnia 2026 badanie wykonuje 32,63 procenta uprawnionych.

Ciekawsze od średniej jest to, co ta średnia zakrywa. Najwyższy wynik w kraju to Latowicz z 59,46 procenta. Najniższy to Bolesław z 6,97 procenta. Różnica przekracza ośmiokrotność, przy tej samej cenie badania, tych samych przepisach i tej samej refundacji.

Ośmiokrotna różnica przy identycznych warunkach oznacza, że rozstrzyga coś, czego w programie nie ma: czy ktoś zaprosił, przypomniał, dowiózł, wytłumaczył. Żaden model do odczytu zdjęć tego nie dotyka.

Warto rozdzielić dwie rzeczy, które w rozmowie o AI w medycynie ciągle się zlewają. Pierwsza to jakość i szybkość odczytu — tu sztuczna inteligencja ma udokumentowany sens i oba polskie projekty idą w tę stronę. Druga to doprowadzenie człowieka do badania — i tu nie pomoże żaden klasyfikator, bo nie ma czego klasyfikować, dopóki zdjęcie nie powstało.

Obie sprawy są ważne. Tylko że pierwsza dostaje ogłoszenia i finansowanie, a druga jest powodem, dla którego dwie trzecie uprawnionych kobiet w ogóle nie trafia do systemu.