Przy ocenianiu z pomocą AI całą ochronę studenta niesie podpis prowadzącego. Australijski badacz ostrzega, że to za mało

Pięciu asystentów oceniało egzamin z prawa karnego na australijskiej uczelni. W stosie było dziesięć prac napisanych przez AI i przepisanych ręcznie do zeszytów egzaminacyjnych. Po ocenieniu żaden z nich nie podejrzewał, że którąkolwiek pisała maszyna. Autor tego doświadczenia ostrzega dziś przed drugą połową koła: prowadzącymi, którzy oceniają prace z pomocą AI.

Armin Alimardani wykłada prawo i technologię w Western Sydney University. Według Guardiana z 27 września 2026 jego uczelnia jest jedną z kilku pozwalających pracownikom używać AI przy ocenianiu i pisaniu komentarzy do prac. Guardian wymienia jeszcze cztery: Newcastle, Deakin, RMIT i Adelaide. Uniwersytety w Sydney i Melbourne oraz UNSW nie dopuszczają AI do oceniania, choć na zajęciach je dopuszczają. Krytycy nazywają to kołem bylejakości: student oddaje pracę z AI, prowadzący ocenia ją z AI.

Deakin pozwala używać AI do wsparcia oceniania, ale zabrania nim wystawiać oceny. Rzecznik Western Sydney University przypomina, że za punkty, oceny i komentarze odpowiada pracownik. Najdokładniejsze zasady ma Newcastle. Jej polityka w punktach 35–37 wymaga, żeby prowadzący zatwierdził wynik programu, zanim trafi on do studenta. Studentów trzeba uprzedzić przed terminem oddania pracy. Każdy może z oceniania przez AI zrezygnować.

Alimardani nie wierzy w samo zatwierdzanie. Jego rachunek: stu wykładowców dostaje program i polecenie, żeby sprawdzać każdy wynik. Osiemdziesięciu posłucha. Dwudziestu nie. Zjawisko nazywa dryfem weryfikacji. Po kilku trafnych ocenach przepracowany sprawdzający czyta coraz mniej uważnie, a zmyślenia programu przechodzą jako fakty.

Sam widzi dla AI inną rolę: drugiej pary oczu. Buduje modele wyłapujące niespójności w ocenach wystawionych przez ludzi. Pod swoim tekstem w The Conversation z 2024 ujawnił krótkoterminową umowę konsultanta z OpenAI.

Załącznik III do AI Act, punkt 3 litera b, wpisuje do systemów wysokiego ryzyka programy do oceny efektów uczenia się, na każdym poziomie kształcenia, także zawodowego. Według Komisji Europejskiej przepisy dla tej kategorii zaczną obowiązywać 2 grudnia 2027. Od tego dnia uczelnia używająca takiego systemu musi poinformować studentów, że podlegają jego działaniu (art. 26 ust. 11). Student ma też prawo żądać wyjaśnienia, jaką rolę program odegrał w decyzji (art. 86).

Art. 6 ust. 3 robi jednak wyjątek. System z załącznika III nie jest systemem wysokiego ryzyka, gdy tylko poprawia wynik zakończonej wcześniej czynności człowieka, wykonuje zadanie przygotowawcze albo wyłapuje odstępstwa od wcześniejszych ocen. Wyjątek nie działa przy profilowaniu. Program sprawdzający spójność ocen prowadzącego pasuje do tego opisu niemal słowo w słowo. Czy program mieści się w wyjątku, ocenia i dokumentuje sam producent (art. 6 ust. 4).

Podobnie działa RODO. Art. 22 daje prawo, by nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu. Ocena zatwierdzona przez prowadzącego formalnie jest decyzją człowieka. Czy prowadzący pracę naprawdę przeczytał, z zewnątrz sprawdzić trudno. Obie ochrony słabną w tym samym miejscu, przy podpisie złożonym bez lektury. Dokładnie to Alimardani nazywa dryfem.

Zarządzenie nr 115 rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 27 listopada 2025 dopuszcza narzędzia AI u studentów i prowadzących. Każe prowadzącym wpisać zasady do sylabusa i pozwala im używać programów wykrywających tekst z AI w pracach studentów. Osobnego przepisu o ocenianiu z pomocą AI w zarządzeniu nie ma. Wydział Filologiczny tej samej uczelni pisze na swojej stronie, że wiarygodnych metod wykrywania użycia AI dziś nie ma.

Uchwała Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia UW z 8 grudnia 2023 opisuje AI w pracach dyplomowych, zaliczeniowych i na egzaminach pisemnych. Oceniającemu daje to samo co UJ: może użyć narzędzi szacujących, czy student ukrył użycie AI. Wprost o ocenianiu z pomocą AI pisze regulamin Szkoły Wyższej im. Pawła Włodkowica w Płocku z września 2025. Paragraf 12 pozwala, żeby AI pomagało analizować prace, ale ocenę końcową wystawia nauczyciel. Przed wysłaniem pracy do programu w chmurze trzeba usunąć dane studenta. Kluczy odpowiedzi do AI wysyłać nie wolno. Prawa rezygnacji ani obowiązku uprzedzenia studenta paragraf 12 nie przewiduje.

1. 1

   Zapytaj na piśmie

   Mail do prowadzącego z pytaniem, czy i jak AI brało udział w ocenie. Obowiązek informowania z AI Act zacznie działać dopiero w grudniu 2027, a odpowiedź na piśmie przyda się w każdym kolejnym kroku.

2. 2

   Poproś o uzasadnienie oceny

   Za ocenę odpowiada prowadzący, a regulamin z Płocka mówi to wprost. Uzasadnienie z konkretnymi błędami pokazuje, czy ktoś pracę przeczytał.

3. 3

   Przy ocenie bez udziału człowieka powołaj się na RODO

   Art. 22 RODO daje prawo, by nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu. Jeśli ocenę wystawił sam program, a prowadzący jej nie sprawdzał, ten przepis można przywołać w piśmie do uczelni.

4. 4

   Zakwestionuj ocenę w trybie regulaminu studiów

   Droga odwoławcza od oceny jest opisana w regulaminie studiów danej uczelni.

5. 5

   Po 2 grudnia 2027 żądaj wyjaśnienia

   Jeśli uczelnia używa systemu wysokiego ryzyka, art. 86 AI Act daje prawo do wyjaśnienia roli AI w decyzji i głównych powodów oceny.

Alex Cameron, student pisania na Queensland University of Technology, powiedział Guardianowi, że za dyplom oceniany przez AI nie zapłaciłby tysiąca dolarów. Jego uczelnia wysłała pracownikom w sierpniu mail o przebudowie oceniania pod kątem AI. Jeden z wykładowców odczytał go jako zapowiedź mniejszej liczby ocen wystawianych przez ludzi.