Opis produktu napisany przez czat nie wymaga oznaczenia. Artykuł o wpływie diety na chorobę już tak, chyba że sprawdził go fachowiec

Na jednej stronie wytycznych Komisji Europejskiej do art. 50 AI Act, opublikowanych 20 lipca 2026, są dwa przykłady. Opis produktu przerobiony przez AI nie wymaga żadnej etykiety. Fragment artykułu z serwisu o stylu życia, porównujący wpływ diet na chorobę u kobiet w średnim wieku, wymaga jej, chyba że przed publikacją sprawdził go człowiek znający temat.

Prawo każe więc firmom oznaczać tekst rzadziej, niż sugeruje hasło o oznaczaniu wszystkiego, co zrobiła AI. Zwolnienie jest za to trudniejsze, niż wygląda. Uczelnie i wydawcy naukowi idą dalej, a style APA, MLA i Chicago zapisują tę samą rozmowę z czatem na trzy sposoby.

Artykuł 50 unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji stosuje się od 2 sierpnia 2026 i w Polsce działa bezpośrednio. Obowiązek oznaczania tekstu ma każdy, kto używa AI zawodowo, także jednoosobowa działalność. Wyłączone jest tylko użycie prywatne. Pracownicy piszący na polecenie firmy nie są osobnymi podmiotami, odpowiada firma. Firma zamawiająca reklamę w agencji, bez wpływu na to, czy i jak agencja użyje AI, podmiotem stosującym nie jest.

Tekst podlega obowiązkowi przy trzech warunkach naraz. Jest opublikowany, czyli dostępny dla szerokiego grona czytelników. Przekazuje wiedzę, opinie albo fakty. Dotyczy spraw publicznych, między innymi polityki, sądów, zdrowia publicznego, środowiska, bezpieczeństwa konsumentów oraz spraw gospodarczych i finansowych wartych publicznej debaty.

• Wymaga oznaczenia, jeśli nikt nie sprawdził treści: streszczenie artykułu o decyzji rady miasta, fragmenty tekstu o wpływie diet na chorobę, raport dla inwestorów na stronie spółki giełdowej.
• Poza obowiązkiem: powieść fantasy, reklama i opis produktu bez twierdzeń o zdrowiu, bezpieczeństwie konsumentów lub wpływie na środowisko, porada konsultanta dla klienta.
• Poza obowiązkiem są też teksty nieopublikowane, na przykład korespondencja zawodowa i komunikaty w wewnętrznej sieci firmy.

Oznaczenia nie trzeba, gdy spełnione są łącznie dwa warunki. Tekst przeszedł weryfikację człowieka albo kontrolę redakcyjną, a za publikację odpowiada redakcyjnie konkretna osoba fizyczna lub prawna. Weryfikacja to według wytycznych celowe sprawdzenie treści przez kogoś z wiedzą w danej dziedzinie. Sprawdzenie faktów jest minimum.

Nie wystarcza też samo posiadanie polityki redakcyjnej ani zatwierdzenie bez wczytania się w tekst. Jeśli AI po akceptacji zmieni coś merytorycznie, zwolnienie przepada. Osoba albo funkcja odpowiedzialna za publikację powinna być podana publicznie razem z danymi kontaktowymi. W sieci może to być regulamin strony.

Obraz, nagranie i wideo udające istniejące osoby, miejsca albo zdarzenia, czyli deepfake, trzeba ujawnić bez takiego zwolnienia. Tekstów opublikowanych przed 2 sierpnia 2026 nie oznacza się wstecz. Tekst wygenerowany wcześniej, a opublikowany później, już tak.

Za naruszenie art. 50 grozi kara do 15 mln euro albo do 3 procent rocznego światowego obrotu. Co do zasady liczy się wyższa z tych kwot. Dla małych i średnich przedsiębiorstw niższa. Przy obrocie 2 mln euro górna granica wynosi więc 60 tys. euro, a nie 15 mln.

Uniwersytet Warszawski w uchwale rady ds. kształcenia z 8 grudnia 2023 uzależnia użycie AI w pracy dyplomowej od uzgodnienia z promotorem. Narzędzia, cel i sposób użycia opisuje się zwłaszcza we wstępie albo w rozdziale o metodach. Za odwołania do nieistniejących źródeł odpowiada student. Uchwała miała obowiązywać do 30 września 2025; nowszej wersji strona rady nie podaje.

Zarządzenie rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 7 lipca 2023 mówi, że studenci powinni wskazywać treści przygotowane z pomocą AI. Wprowadzenie w błąd co do autorstwa grozi odpowiedzialnością dyscyplinarną. Senat Politechniki Warszawskiej w rekomendacjach z 27 marca 2024 ujął to najkrócej: student ani pracownik nie jest autorem treści z narzędzia, więc trzeba je wyraźnie oznaczyć i podać źródło.

Wydawcy naukowi stawiają granicę przy autorstwie. Springer Nature, wydawca »Nature«, zalicza przypisanie autorstwa systemowi AI do zastosowań niedozwolonych. Elsevier zabrania wpisywania AI jako autora i wymaga oświadczenia o użyciu narzędzi, publikowanego razem z artykułem. Zwykła kontrola gramatyki i pisowni oświadczenia nie wymaga. Istotna zmiana budowy zdań już tak.

Przy konkretnej rozmowie wszystkie trzy style podają link z przycisku udostępniania. Różni je początek wpisu i miejsce polecenia. Wzory i przykłady są dosłownie z wytycznych.

1. 1

   APA, wytyczne z 9 września 2025

   Wzór: AI Company Name. (year, month day). Title of chat in italics [Description, such as Generative AI chat]. Tool Name/Model. URL of the chat. Przykład: OpenAI. (2025, August 21). High school grammar concepts [Generative AI chat]. ChatGPT. https://chatgpt.com/share/68a77b60-0ee4-800c-9acc-cd3fd573c311. W tekście: (OpenAI, 2025). Opis w nawiasie kwadratowym wolno dopasować. Polecenie opisz w tekście albo w aneksie, nie w bibliografii. Numer wersji nie jest już potrzebny.

2. 2

   MLA, wytyczne z 13 sierpnia 2025

   Kolejność: opis polecenia, narzędzie kursywą, model, firma, data, link. Przykład: „Describe the theme of nature in Jane Austen’s Mansfield Park” prompt. ChatGPT, model GPT-4o, OpenAI, 23 Sept. 2024, chatgpt.com/share/66f1b0a0-d704-8000-be9a-85f53c850607. Bez stałego linku podaj ogólny adres narzędzia.

3. 3

   Chicago, odpowiedź redakcji podręcznika (18. wydanie)

   Przypis: 1. Text generated by ChatGPT, OpenAI, January 10, 2026, URL. Z poleceniem: 1. ChatGPT, response to „Explain how to make pizza dough from common household ingredients,” OpenAI, January 10, 2026, URL. W miejsce URL wstaw link z przycisku udostępniania. Poprawiany tekst z czata opisz jako edytowany. Poza pracą studencką i artykułem naukowym zwykle wystarczy nazwać narzędzie w zdaniu.

• Autor: APA wpisuje firmę odpowiedzialną za narzędzie, choć zaznacza, że sama AI autorem być nie może. MLA autora nie wpisuje. Chicago podaje narzędzie i firmę bez pola autora.
• Polecenie: w APA w tekście albo aneksie, w MLA w samym wpisie, w Chicago w przypisie, gdy nie padło w tekście.
• Model: APA go dopuszcza, MLA zaleca, przykłady Chicago go nie zawierają.

1. 1

   Narzędzie i model

   Na przykład ChatGPT i nazwa wybranego modelu.

2. 2

   Data rozmowy

   Potrzebna we wszystkich trzech stylach.

3. 3

   Pełne polecenie i doprecyzowania

   APA radzi zachować je we własnych zapisach, tak jak pełne dane z badania.

4. 4

   Link do rozmowy

   Według APA osoba otwierająca link widzi pierwotną rozmowę, bez późniejszego ciągu dalszego.

5. 5

   Cel, poprawki i osoba sprawdzająca

   Elsevier chce w oświadczeniu nazwy narzędzia, celu i zakresu nadzoru człowieka. Przy tekście o sprawach publicznych ta notatka dokumentuje też kontrolę wymaganą do zwolnienia z etykiety.

Formuła oświadczenia wzorowana na zaleceniu Elseviera: „Przy przygotowaniu tekstu użyto [nazwa narzędzia] w celu [cel]. Następnie autor przejrzał i poprawił treść i bierze pełną odpowiedzialność za publikację”.

Granica przy korekcie przebiega w obu światach w tym samym miejscu. Elsevier nie każe ujawniać, że AI poprawiła pisownię. Komisja nie uznaje poprawienia pisowni przez człowieka za kontrolę. Poprawienie przecinków nie jest więc ani użyciem AI wartym wzmianki, ani ludzką kontrolą zwalniającą z etykiety.