Skarbówka ma od 2029 roku sama wypełniać firmom rozliczenie VAT. Ocenę, co wolno odliczyć, ministerstwo zostawia podatnikowi

Od 2029 roku urząd skarbowy ma sam przygotowywać firmom rozliczenie VAT z faktur, które i tak trafiają do państwowego systemu e-faktur. Wysłać je będzie mógł tylko podatnik. Tak opisało to Ministerstwo Finansów w projekcie UD473, opublikowanym 15 września w wykazie prac rządu. Dokument wyznacza granicę: przepisywanie przejmie automat, ocena zostaje przy człowieku.

Usługa ma się nazywać e-VAT. Firma zaznacza w e-Urzędzie Skarbowym, że chce z niej korzystać, i dostaje wstępnie wypełniony JPK_VAT z deklaracją. Tym plikiem co miesiąc albo co kwartał wykazuje się sprzedaż, zakupy i podatek do zapłaty. Dane mają pochodzić z Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF, rządowej platformy do wystawiania faktur, obowiązkowej od 1 kwietnia 2026 roku dla prawie wszystkich firm) i z kas fiskalnych online. Kto nie chce, zostaje przy obecnym sposobie. W opisie projektu nie ma ani słowa o sztucznej inteligencji czy algorytmach. Automat ma zbierać i sumować dane zebrane już przez urząd.

Pierwsza grupa ma dostać usługę w IV kwartale 2029 roku. Według komunikatu resortu z 18 września będą to zasadniczo firmy używające wyłącznie kas online. Ministerstwo zakłada, że w pierwszym roku skorzysta najwyżej 5 procent podatników VAT, czyli do około 100 tysięcy firm, a w 2035 roku do 80 procent. Zmiany w handlu detalicznym mają wejść w życie 1 lipca 2028 roku. Resort chce etapami wycofać kasy starego typu, bez połączenia z urzędem. Dziś to ponad 44 procent wszystkich kas. W zamian proponuje darmową aplikację do paragonów, Krajową e-Kasę Rejestrującą, i ulgę na drukarkę: 90 procent ceny, najwyżej 200 zł na urządzenie. W wykazie są na razie założenia, a rząd ma przyjąć projekt w IV kwartale 2026 roku.

Luki ministerstwo przyznaje w projekcie wprost. Nie wszystkie dane potrzebne do rozliczenia VAT ma administracja skarbowa, a pierwsze wersje e-VAT mogą nie zawierać danych z systemów podłączanych w kolejnych latach. Brakujące pozycje dopisuje podatnik. Projekt zaznacza też, że zmiana ma uprościć życie przede wszystkim najmniejszym podatnikom, bo u nich dane urzędu są najbardziej kompletne.

Pierwszą lukę opisuje samo ministerstwo w odpowiedziach o KSeF: faktur od zagranicznych dostawców do systemu się nie wysyła. W małej firmie to często abonamenty i reklamy. Kto kupuje dla firmy dostęp do Claude’a, asystenta AI firmy Anthropic, zawiera umowę z Anthropic Ireland. Tak podają warunki handlowe Anthropic dla klientów z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Rządowy serwis biznes.gov.pl opisuje podobny przypadek na przykładzie reklam w portalu z innego kraju Unii. Faktura przychodzi bez VAT, z adnotacją „odwrotne obciążenie”, a podatek nalicza sam nabywca (to tak zwany import usług). W KSeF takiej faktury nie ma.

Druga luka to decyzje. Krystian Łatka, doradca podatkowy z Instytutu Studiów Podatkowych, cytowany 17 września przez serwis Super Biznes, zwraca uwagę, że KSeF przyjmuje także faktury puste albo wystawione przez pomyłkę. Urząd nie wie, czy firma ma prawo odliczyć VAT z danego dokumentu. Serwis prawniczy Bezprawnik dodaje za doradcami, że urząd nie rozstrzygnie też, do jakiej sprzedaży odnosi się wydatek. To ważne w firmach rozliczających VAT proporcją, czyli odliczających tylko część podatku, bo część ich sprzedaży jest zwolniona. Zostaje jeszcze termin. Przy imporcie usług odliczenie można według biznes.gov.pl zrobić w jednym z trzech kolejnych miesięcy, a później przez korektę, w ciągu pięciu lat od końca roku. Ten wybór należy do firmy.

Jedna ze zmian dotyczy terminów. Dziś fakturę za sprzedaż z danego miesiąca można wystawić do 15. dnia miesiąca następnego. JPK_VAT wysyła się do 25. dnia.

Ministerstwo chce więc skrócić termin wystawiania faktur. O ile, nie podało. Marek Przybylski, doradca podatkowy z firmy doradczej MDDP, cytowany przez ten sam serwis, wątpi, czy to uproszczenie, bo firmy będą musiały zmienić procesy sprzedaży. Bezprawnik wskazuje niekonsekwencję: e-VAT ma być dobrowolny, a krótszy termin najpewniej obejmie również przedsiębiorców niekorzystających z gotowego pliku.

„Rzeczpospolita” zatytułowała swój tekst z 23 września: „Automatyzacja rozliczeń podatku VAT nie odbierze pracy księgowym”. Iwona Czugajewicz, certyfikowana księgowa z własnym biurem rachunkowym, mówiła w lipcu serwisowi XYZ, że system nie zna kontekstu działalności firmy. Sam nie odróżni zakupu z pełnym prawem do odliczenia od zakupu z częściowym albo żadnym. Druga strona też ma argument. Łatka ocenia, że dla mikroprzedsiębiorców e-VAT może być rewolucją, bo zamiast płacić biuru rachunkowemu za przygotowanie JPK, sprawdzą i zatwierdzą gotowy plik. Według Bezprawnika duże firmy już dziś tworzą JPK z plików pobieranych z KSeF, więc dla nich zmiana będzie niewielka.

Państwo podobną granicę już postawiło. W usłudze e-PIT (gotowe zeznanie roczne przygotowywane przez urząd) zeznania PIT-37 i PIT-38, składane między innymi przez pracowników i inwestorów, urząd akceptuje sam z upływem 30 kwietnia. Zeznań PIT-28, PIT-36 i PIT-36L, typowych dla prowadzących firmę, automatycznie nie akceptuje. Przy e-VAT ministerstwo od razu wyklucza automatyczną akceptację. Gotowe rozliczenie ma być wyłącznie pomocnicze i bez zgody podatnika nie wywoła skutków prawnych.

Automat nie odbierze księgowym oceny, czy wydatek daje prawo do odliczenia. Może za to odebrać im zlecenia najprostsze. Według Bezprawnika najwięcej zyskają jednoosobowe firmy z kilkoma fakturami sprzedaży i kilkunastoma kosztowymi. Kiedy usługa ruszy, właśnie one policzą, czy za zatwierdzenie gotowego pliku nadal opłaca się płacić biuru.