Kalifornia każe centrom danych płacić z góry za rozbudowę sieci. Polskie prawo każe im zapłacić jedną czwartą kosztu przyłączenia

Centrum danych, które od 1 stycznia 2027 roku podpisze w Kalifornii umowę o przyłączenie do sieci przesyłowej (linii najwyższych napięć), samo poniesie koszt jej rozbudowy. Część pieniędzy odzyska dopiero wtedy, gdy naprawdę zacznie pobierać prąd. Jeśli odejdzie przed upływem dziesięciu lat, zapłaci. W Polsce taki odbiorca płaci ustawowo jedną czwartą kosztu przyłączenia, a resztę przejmuje taryfa.

Kalifornijską zasadę wprowadza jedna z siedmiu ustaw podpisanych 21 września przez gubernatora Gavina Newsoma. Pakiet obejmuje prąd, wodę i pozwolenia na budowę. Wchodzi w życie 1 stycznia 2027 roku.

Trzy ustawy dotyczą prądu. SB 886 każe stanowej komisji regulującej ceny energii (CPUC) do 1 stycznia 2028 roku ustalić dla centrów danych osobne taryfy, czyli cenniki za sieć. Koszt rozbudowy linii przesyłowych ponosi centrum danych. Zwrot części wpłaty zależy od tego, ile prądu obiekt naprawdę pobiera, i nie może przekroczyć 75 procent rocznego przychodu netto operatora z przesyłu dla tego obiektu. Wnioskodawca musi też ujawnić, czy ten sam projekt zgłosił gdzie indziej.

AB 2383 dotyczy głównie wytwarzania prądu. Centrum danych wpłaca zabezpieczenie albo przedpłatę na nowe moce wytwórcze i przez co najmniej dziesięć lat płaci minimum wyliczone z mocy podanej we wniosku, nawet gdy zużyje mniej. Dokłada się też do kosztów związanych z pożarami lasów i do programów środowiskowych. SB 1168 każe komisji zbadać, jak ułożyć stawki, żeby centra danych płaciły swoją część kosztów sieci bez względu na to, gdzie się przyłączą.

Od tego punktu zależy, czy centra danych podniosą rachunki, czy je obniżą. Oba scenariusze opisała w tym roku organizacja naukowców Union of Concerned Scientists, relacjonuje serwis The Verge. W pierwszym sieć trzeba rozbudować, a jeśli bańka AI pęknie i obiekty zużyją mniej prądu, niż zapowiadały, koszt zostaje u pozostałych odbiorców. W drugim stałe koszty sieci rozkładają się na więcej płacących i rachunki spadają. Warunek: centrum musi dokładać się do sieci lokalnej, a duże obiekty często jej unikają, bo przyłączają się wprost do linii najwyższych napięć.

Cztery pozostałe ustawy dotyczą wody i jawności. Bez oceny dostępności wody, a od 2028 roku także bez planu na wypadek suszy, władze lokalne nie wydadzą pozwolenia na nowe ani powiększane centrum danych. Cały koszt rozbudowy wodociągów pokrywa inwestor (AB 2469). Szacunek zużycia wody operator składa pod rygorem odpowiedzialności za krzywoprzysięstwo, a przy odnowieniu licencji na działalność podaje zużycie z poprzedniego roku (AB 2619). Obiekty od 10 megawatów raportują zużycie energii stanowej komisji (AB 1577). SB 887 odbiera centrom danych automatyczne zwolnienia z oceny oddziaływania na środowisko.

Rok temu Newsom zawetował podobną ustawę o ujawnianiu zużycia wody, bo nie chciał sztywnych wymogów dla „krytycznie ważnej infrastruktury cyfrowej”. Według „Los Angeles Times” w lipcowym sondażu instytutu badawczego Public Policy Institute of California 73 procent mieszkańców sprzeciwiło się budowie centrum danych w swojej okolicy. Branżowa Data Center Coalition odpowiada, że ustawy wypchną inwestycje, miejsca pracy i podatki do sąsiednich stanów.

Polskie Prawo energetyczne nie wymienia centrów danych. Za przyłączenie do sieci przesyłowej albo do sieci o napięciu powyżej 1 i do 110 kilowoltów odbiorca płaci opłatę liczoną od jednej czwartej rzeczywistych nakładów (art. 7 ust. 8). Nakłady obejmują tylko odcinek łączący obiekt z resztą sieci. Niepokrytą część, jak wyjaśniał minister gospodarki w odpowiedzi na interpelację w 2003 roku, operator przenosi do stawek za przesył. Płacą ją więc pozostali odbiorcy.

W tym roku zmieniło się co innego. Od 30 kwietnia, po nowelizacji z 13 marca, każdy, kto ubiega się o przyłączenie powyżej 1 kV (do sieci średniego napięcia lub wyższej), wpłaca trzy kwoty. Opłata za wniosek wynosi 1 zł za kilowat, najwyżej 100 tys. zł, i nie wraca. Zaliczka to 60 zł za kilowat, najwyżej 6 mln zł, płatna w 14 dni. Dotąd odbiorcy energii jej nie płacili. Po podpisaniu umowy dochodzi zabezpieczenie: 30 zł za kilowat do 100 MW i 60 zł powyżej, razem najwyżej 12 mln zł. Odbiorcy z wnioskami w kolejce mieli 60 dni na wpłatę zaliczki, inaczej wniosek zostaje bez rozpoznania.

Skutek widać w kolejce. Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE), operator sieci przesyłowej, przekazały w sierpniu portalowi Gramwzielone.pl, że wnioski centrów danych obejmowały łącznie 150–200 gigawatów (gigawat to tysiąc megawatów). Wpłatami potwierdzono niewielką część. Zostało kilkanaście wniosków. Według portalu odpadły głównie wnioski spekulacyjne, składane często z myślą o odsprzedaży warunków przyłączenia.

Wydane warunki przekraczają więc moc, jaką plan PSE przewiduje dla centrów danych na 2040 rok. Polskie zabezpieczenie pilnuje takich rezerwacji tylko do chwili przyłączenia. Wraca, gdy przyłączenie zostanie wykonane. Przepada w 10–75 procentach, gdy inwestor zrezygnuje w ciągu trzech lat, a w całości, gdy zrezygnuje później. Kalifornijski mechanizm zaczyna się tam, gdzie polski się kończy: przez dziesięć lat pilnuje, czy obiekt pobiera prąd, pod który zbudowano sieć.

Artykuł 12 unijnej dyrektywy o efektywności energetycznej 2023/1791 każe od 15 maja 2024 roku co roku publikować dane o zużyciu energii i wody, cieple odpadowym i energii odnawialnej. Obowiązek dotyczy centrów danych z urządzeniami informatycznymi o mocy co najmniej 500 kW. Kalifornijski próg to 10 MW, liczone dla całego obiektu. Szczegóły chronią obie strony: unijna baza pokazuje publicznie tylko sumy dla państw i całej Unii (rozporządzenie delegowane 2024/1364), a kalifornijska komisja publikuje dane zbiorczo, bez nazw. Różni je moment pytania. Unia pyta o ostatni rok działającego obiektu, Kalifornia także o szacunki przed budową: energię, hałas na granicy działki i wodę.

Polska ma przenieść ten obowiązek do własnej ustawy rządowym projektem UC77. Rząd zaplanował jego przyjęcie na III kwartał 2026 roku, choć dyrektywa wyznaczyła termin na 15 maja 2024. Raportować do unijnej bazy operatorzy muszą i tak, bo rozporządzenie delegowane działa bezpośrednio.

Mark Specht z Union of Concerned Scientists powiedział The Verge rzecz niewygodną dla obu stron sporu. Nie przesądza, czy centra danych podniosły kalifornijskie rachunki; możliwe nawet, że już je trochę obniżyły, tylko brakuje liczb, żeby to wykazać. Kalifornia ustaliła, kto zapłaci, zanim ktokolwiek policzył, ile.