Spór o Kids Act nie idzie o wiek 15 lat, tylko o godzinę dziennie dla trzynastolatka

Polskie nagłówki z 17 września mówiły, że Komisja Europejska chce zakazu mediów społecznościowych poniżej 13 lat, a minister edukacji chce podnieść ten próg do 15. Liczba 15 jest w projekcie od pierwszego dnia. Artykuł 6 ustęp 1 zakazuje zakładania własnego konta każdemu, kto nie ukończył 15 lat.

Rozbieżność w tytułach nie wzięła się z niczyjego błędu. Wzięła się stąd, że w dokumencie są trzy progi wieku naraz, a każda relacja wybrała inny.

Projekt nosi nazwę EU KIDS Act i jest rozporządzeniem, czyli aktem, który po uchwaleniu obowiązuje bezpośrednio we wszystkich krajach Unii, bez przepisywania go na polską ustawę. Numer dokumentu to COM(2026) 681 final. Ma 99 stron razem z uzasadnieniem.

• Poniżej 13 lat: brak dostępu do serwisów społecznościowych i platform wideo. Wyjątek z artykułu 7 dotyczy usług zaprojektowanych dla dzieci i działa wyłącznie przez konto opiekuna, bez zakładania konta dziecku.
• Od 13 do 15 lat: konto zakłada opiekun. Narzędzia rodzicielskie są włączone zawsze, opiekun zatwierdza nowe kontakty z góry, a dzienny limit czasu nie może przekroczyć jednej godziny.
• Od 15 lat: własne konto, zakładane samodzielnie.

Zakaz z artykułu 6 nie obejmuje każdego serwisu w sieci. Obejmuje ten, który ma przynajmniej jedną z wymienionych cech: transmisję na żywo do nieokreślonej liczby odbiorców, kontakt z osobami spoza dotychczasowych znajomych, system rekomendacji oparty na profilowaniu, podpowiadanie kontaktów i treści spoza kręgu znajomych albo rozwiązania nastawione na nieprzerwane oglądanie i powiadomienia zachęcające do powrotu.

To jest lista funkcji, a nie lista marek. Komisja zastrzegła sobie przy tym prawo dopisywania kolejnych funkcji aktami delegowanymi, czyli bez ponownego przechodzenia całej ścieżki legislacyjnej.

Warunek jest postawiony poprawnie, bo od niego zależy wszystko. Odpowiedź leży w uzasadnieniu projektu i wypada niekorzystnie dla krajowej drogi. Podstawą prawną jest artykuł 114 traktatu o funkcjonowaniu Unii, czyli przepis o rynku wewnętrznym, a celem podanym wprost jest usunięcie różnic między krajowymi progami wieku.

W sekcji o pomocniczości Komisja wymienia siedem państw, które w latach 2025 i 2026 zgłosiły własne przepisy o ograniczeniach wiekowych: Włochy, Francję, Norwegię, Grecję, Polskę, Austrię i Belgię. Progi w tych projektach wahają się od 13 do 16 lat. Właśnie to rozdrobnienie jest w dokumencie podane jako powód, dla którego potrzebne jest rozporządzenie unijne.

Motyw 20 projektu mówi o jednym wyjątku od zharmonizowanego progu. Wyższy wiek krajowy zostaje dopuszczony dla określonych kategorii treści, wymienione są pornografia i hazard. Dla serwisów społecznościowych jako takich podobnego zapisu w projekcie nie ma. Artykuł 31, który wylicza obowiązki państw członkowskich, dotyczy wyłącznie wykonania: potwierdzania władzy rodzicielskiej i udostępnienia bezpłatnego narzędzia do weryfikacji wieku.

Rozporządzenie obejmuje siedem rodzajów usług. Obok serwisów społecznościowych, platform wideo, sklepów z aplikacjami, gier i systemów operacyjnych są tam dwie pozycje dotyczące sztucznej inteligencji: towarzysze AI oraz ogólne czaty konwersacyjne.

Definicje z artykułu 3 rozstrzygają, kto wchodzi pod te przepisy. Towarzysz AI to system, który prowadzi trwałą, spersonalizowaną interakcję udającą relację społeczną, emocjonalną albo międzyludzką. Ogólny czat konwersacyjny to system ogólnego przeznaczenia, który potrafi pomagać w wielu dziedzinach i zadaniach naraz.

Ta sama definicja wyłącza wprost systemy, których rozmowa ogranicza się do jednej usługi, jednego zadania albo z góry ustalonego zestawu funkcji. Wymienione są aplikacje obsługi klienta, obsługi procesów firmowych, wsparcia technicznego, transakcyjne, edukacyjne, wyszukujące informacje oraz przemysłowe.

Obowiązki z artykułu 14 są konkretne. Zakazane są rozwiązania i zachowania systemu udające relację międzyludzką w sposób mogący wytworzyć zależność emocjonalną. Domyślnie system nie może wykorzystywać w kolejnych rozmowach informacji ani wniosków z wcześniejszych rozmów z nieletnim, poza sytuacją, gdy jest to potrzebne dla jego bezpieczeństwa. Dostęp poniżej 13 lat działa wyłącznie przez narzędzia dla opiekunów. Ocena ryzyka i testy mają się odbyć przed wprowadzeniem systemu na rynek, a po wprowadzeniu obowiązuje monitorowanie, z którego zwolnione są mikro i małe przedsiębiorstwa.

Zdanie powtarzane w relacjach, że czaty AI mają być domyślnie wyłączone, wymaga doprecyzowania. Artykuł 14 ustęp 2 mówi to o czacie wbudowanym w serwis społecznościowy, platformę wideo albo grę: taki czat nie może włączać się sam, nie może być wyeksponowany w interfejsie, nieletni nie mogą być zachęcani do jego używania i muszą móc go w każdej chwili wyłączyć. Samodzielny asystent podlega pozostałym obowiązkom z tego artykułu, a nie regule domyślnego wyłączenia.

Nadzór nad tą częścią idzie inną drogą niż nad resztą. Serwisy społecznościowe, platformy wideo, sklepy z aplikacjami i platformy growe są pilnowane przez rozdział IV aktu o usługach cyfrowych. Dostawcy towarzyszy AI i ogólnych czatów podlegają rozdziałowi IX aktu o sztucznej inteligencji, a kary sięgają 6 procent światowego rocznego obrotu firmy, gdy działanie było umyślne albo wynikało z niedbalstwa.

Artykuł 6 ustęp 4 daje dostawcom sześć miesięcy od rozpoczęcia stosowania rozporządzenia na ustalenie, którzy właściciele istniejących kont nie mają 15 lat. Konta osób poniżej tego wieku mają zostać wyłączone. Ten sam przepis każe wyłączyć również konta, przy których wieku ustalić się nie da.

To jest zapis o innym ciężarze niż ograniczenie przy rejestracji. Domyślnym skutkiem braku rozstrzygnięcia jest wyłączenie konta, a nie jego pozostawienie. Artykuł 32 dodaje, że do ustalenia wieku istniejących kont dostawca ma sięgnąć po unijne rozwiązanie do weryfikacji wieku.

Komisja przyjęła projekt i skierowała go do Parlamentu Europejskiego i Rady. Treść, w tym progi wieku, będzie w tych dwóch instytucjach negocjowana i może się zmienić. Sformułowanie, że Komisja przyjęła Kids Act, opisuje krok pierwszy, a nie ostatni.

Artykuł 43 projektu przewiduje wejście w życie dwudziestego dnia po ogłoszeniu i stosowanie po kolejnych sześciu miesiącach. Artykuł o planach zgodności ma obowiązywać od razu, a przepisy o krajowych działaniach wspierających nieletnich po dwunastu miesiącach. Dat rocznych w tekście nie ma, bo zależą od dnia ogłoszenia.