Pozew o zmowę przy spowolnieniu AI obejmuje tylko abonentów w USA. Unijny traktat wymienia hamowanie rozwoju techniki z nazwy

Szef Anthropic Dario Amodei zaproponował 12 września konkurentom, żeby razem zwolnili tempo ulepszania modeli AI. Sześć dni później czterech płatnych abonentów złożyło w sądzie federalnym w Kalifornii pozew, w którym ta propozycja i publiczne zgody Sama Altmana z OpenAI, Elona Muska i Demisa Hassabisa z Google DeepMind są dowodem zmowy. Pozew obejmuje tylko kupujących w USA. W Unii traktat wymienia taki zarzut z nazwy, a Komisja Europejska ma za sobą podobną sprawę sprzed pięciu lat.

Pozew ma 29 stron i jest w publicznym archiwum CourtListener pod sygnaturą 3:26-cv-10693. Złożyła go kancelaria Trial Lawyers for Justice, a głównym pełnomocnikiem jest adwokat Nick Rowley. Podstawą jest sekcja 1 ustawy Shermana. To amerykański zakaz zmów między konkurentami.

Drugi akapit pozwu streszcza całą konstrukcję: porozumienie zaproponowano publicznie, przyjęto publicznie i potwierdzono publicznie. Ofertą jest esej Amodeia. Przyjęciem są wpisy z tego samego dnia. Musk napisał, że Dario ma rację, Altman, że się z nim zgadza, a Hassabis nazwał propozycję właściwą drogą. Powodowie dokładają lipcowe oświadczenie ludzi z trzech firm, w tym Amodeia, o „silnej presji konkurencyjnej”, żeby nie zwalniać w pojedynkę. Wskazują też grupę roboczą Anthropic, OpenAI i Google, spotykającą się według pozwu od lipca.

Rozumowanie powodów jest proste. Firma zwalniająca sama oddaje klientów rywalom. Firmy zwalniające razem nic nie tracą, a abonent płaci tyle samo za produkt poprawiany wolniej. Tę różnicę pozew nazywa zawyżoną ceną.

Powodowie zaznaczają, że nie kwestionują prawa każdej firmy do zwolnienia na własną rękę, do wpuszczenia zewnętrznych kontrolerów ani do zabiegania w Kongresie o wyjątek od prawa antymonopolowego. Atakują wyłącznie umowę między konkurentami. Żądają:

• zakazu uzgadniania z rywalem tempa rozwoju, trenowania (uczenia modeli na danych) i wypuszczania modeli;
• zakazu wspólnych limitów mocy obliczeniowej, czyli sprzętu do trenowania, i wspólnie opóźnianych premier;
• zakazu wymiany poufnych informacji służącej pilnowaniu takiej umowy;
• odszkodowania w potrójnej wysokości, na które pozwala amerykańskie prawo antymonopolowe. Kwoty pozew nie podaje, ma ją ustalić sąd.

Sprawa jest na samym początku. Prowadzi ją sędzia pomocniczy Nathanael Cousins, a pierwsze posiedzenie organizacyjne wyznaczono na 23 grudnia, jako wideokonferencję. Agencja AP podała, że żadna z czterech firm nie odpowiedziała na prośbę o komentarz.

Powodowie występują w imieniu osób w USA. Chodzi o kupujących od 12 września, bezpośrednio od pozwanej firmy, płatną indywidualną subskrypcję konsumencką ChatGPT, Claude, Groka albo Gemini. Plany kupowane przez firmy, także amerykańskie, do tej definicji nie pasują.

Abonent w Polsce ma zresztą umowę z inną spółką. Według regulaminów mieszkańcom Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Unia plus Norwegia, Islandia i Liechtenstein) usługi świadczą OpenAI Ireland, Anthropic Ireland i Google Ireland. Żadnej z nich nie ma wśród pozwanych. Pozwane są spółki amerykańskie: OpenAI OpCo, Anthropic PBC, Google LLC i SpaceXAI LLC. Regulamin Groka dla Europy wskazuje prawo i sądy irlandzkie.

Pozew sam przyznaje, że pełny skutek porozumienia dla produktów jeszcze się nie ujawnił, bo modele powstają miesiącami. Nie wskazuje ani jednej opóźnionej premiery. Udział czterech firm w płatnych subskrypcjach w USA, co najmniej 80 procent, podaje „według posiadanych informacji”, bez pomiaru. Powodowie twierdzą, że przy porozumieniu służącym wyłącznie ograniczeniu konkurencji badanie rynku jest zbędne.

Pominięta jest też piąta odpowiedź na esej. Szef Microsoftu Satya Nadella napisał 13 września, że popiera rozważne tempo i kontrolerów wpuszczonych do firm, ale nad tym nie może panować garstka podmiotów. To zastrzeżenie jest bliższe tezie powodów niż propozycji Amodeia. Microsoftu w pozwie nie ma.

Art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zakazuje porozumień ograniczających konkurencję i podaje przykłady. Amerykańscy powodowie muszą dopiero przekonać sąd, że wolniejsze ulepszanie produktu to ograniczenie produkcji. W traktacie rozwój techniczny ma własne miejsce na liście. Litera b wymienia porozumienia polegające „na ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji, rynków, rozwoju technicznego lub inwestycji”.

Unia ma już sprawę tego rodzaju. 8 lipca 2021 r. Komisja Europejska uznała, że Daimler, BMW i grupa Volkswagena zmówiły się przy oczyszczaniu spalin w dieslach. Producenci mieli technikę czyszczącą spaliny lepiej, niż wymagało prawo, i uzgodnili, że nie będą w tym konkurować. Kara wyniosła 875 mln euro. Daimler uniknął około 727 mln, bo sam ujawnił kartel. Komisja nazwała to pierwszą decyzją kartelową opartą wyłącznie na ograniczeniu rozwoju technicznego i z tego powodu obniżyła kary o 20 procent.

Wytyczne Komisji z 2023 r. o współpracy konkurentów nie wspominają o sztucznej inteligencji. Najbliższy tematowi jest rozdział o porozumieniach w imię zrównoważonego rozwoju: klimatu, praw człowieka czy dobrostanu zwierząt. Powołanie się na taki cel nie zdejmuje zakazu (pkt 521). Porozumienie ukrywające ograniczenie produkcji lub innowacji jest traktowane jak naruszenie z samego założenia, bez badania skutków (pkt 534). Rozdział o normach zostawia furtkę. Wspólna norma zwykle nie łamie zakazu, gdy udział w jej tworzeniu jest otwarty, procedura przejrzysta, a stosowanie dobrowolne (pkt 451).

Amodei pisał, że rząd USA musiałby wydać „wąskie zwolnienie” dla rozmów o bezpieczeństwie. W Unii porozumienie spełniające warunki wyjątku z art. 101 ust. 3 jest dozwolone bez uprzedniej decyzji urzędu, ale to firmy muszą udowodnić, że porozumienie je spełnia (rozporządzenie 1/2003, art. 1 i 2). Jednym z warunków jest słuszna część korzyści dla użytkowników. Przy wspólnych normach zrównoważonego rozwoju wytyczne wymagają, żeby każdy uczestnik mógł sam stosować normy wyższe (pkt 549). Limity tempa rozwoju z eseju działają w drugą stronę. Ustawiają wspólny sufit.

Polska ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów powtarza unijny wzór. Art. 6 zakazuje porozumień polegających na „ograniczaniu lub kontrolowaniu produkcji lub zbytu oraz postępu technicznego lub inwestycji”. Obejmuje praktyki wywołujące albo mogące wywołać skutki w Polsce (art. 1 ust. 2). Jest też próg bagatelności. Konkurentów o łącznym udziale w rynku do 5 procent ustawa zwalnia z zakazu, ale nie przy porozumieniach o cenach, produkcji, postępie technicznym i podziale rynku (art. 7 ust. 3). Wyjątek dla porozumień przynoszących korzyści istnieje, tylko ciężar dowodu spoczywa na przedsiębiorcy (art. 8).

Kary są dwie. Firmie grozi do 10 procent obrotu z roku poprzedzającego karę (art. 106). Osobie zarządzającej, która umyślnie dopuściła do naruszenia, prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może wymierzyć osobiście do 2 mln zł, ale tylko w decyzji karzącej także firmę (art. 106a).