Pełna mapa nieba w ultrafiolecie. Jedną trzecią przewidziała AI

Claude Science, program dla naukowców od firmy Anthropic (twórcy czatu Claude), posłużył do złożenia pierwszej pełnej mapy nieba w ultrafiolecie. Około jednej trzeciej tej mapy nie zmierzył żaden teleskop. Te fragmenty przewidział model AI.

Autorem jest Brice Ménard, astrofizyk z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa i zarazem badacz Anthropic. Opisał projekt 8 października na blogu firmy, w pierwszej osobie. Publikacji naukowej wpis nie wskazuje.

Ultrafiolet zatrzymuje warstwa ozonowa, więc niebo w tym świetle widać tylko z kosmosu. Najwięcej danych zebrał satelita NASA o nazwie GALEX, działający w latach 2003–2013. Objął około dwóch trzecich nieba. Płaszczyznę Drogi Mlecznej, gdzie gwiazd jest najwięcej, omijał celowo, bo jasne gwiazdy mogły uszkodzić jego czujniki. Dane innych teleskopów tych luk nie zamknęły.

Ménard dał programowi zadanie w czterech punktach: zebrać wszystkie dane w ultrafiolecie, sprowadzić je do wspólnej skali, połączyć w jedną mapę i uzupełnić miejsca nieobserwowane przez żaden teleskop. Większość roboty wykonali agenci AI, czyli programy przechodzące samodzielnie przez wiele kroków zadania. Sami znaleźli i pobrali dane. Usunęli poświatę wokół jasnych gwiazd, podobną do blasku latarni na nocnym zdjęciu. Dane różnych teleskopów przerysowali do jednej rozdzielczości i jednego układu współrzędnych, według ogólnych wskazówek Ménarda. Gotowa mapa łączy pomiary z sześciu misji kosmicznych NASA, Korei Południowej i Europy.

Przy najtrudniejszym kroku, uzupełnianiu luk, Ménard wskazał technikę o nazwie inpainting: model odtwarza brakujący kawałek obrazu na podstawie otoczenia, tak jak przy naprawie zniszczonej fotografii. Model wyliczył z dwóch trzecich zmierzonego nieba, jak jasność w ultrafiolecie wiąże się z pomiarami w świetle widzialnym, podczerwieni i falach radiowych. Tę zależność przyłożył do reszty. Przy każdym punkcie podał margines niepewności.

W podziękowaniach Ménard pisze, że jego wkład ograniczył się do prowadzenia agentów. Jego własna relacja mówi więcej.

Sprawdzian polegał na zasłanianiu. Program brał obszary z istniejącymi pomiarami w ultrafiolecie, ukrywał ich część i odtwarzał ją bez dostępu do prawdziwych wartości. Po kilku rundach poprawek przewidywania mieściły się w granicach około 10 procent od pomiarów. Według Ménarda takiej różnicy oko prawie nie widzi. Sprawdzian zrobił program budujący mapę. Zewnętrznej oceny wpis nie przytacza.

Pierwsza wersja miała wadę. Ménard, przeglądając wieczorem obrazy, zauważył na najciemniejszych fragmentach nieba blade kółka. Były to ślady pojedynczych zdjęć GALEX, każde z inną resztką poświaty ziemskiej atmosfery. Program wpisał ten problem na listę znanych ryzyk już na starcie projektu. Mapa przeszła potem dwie rundy kontroli przez innych agentów i żaden błędu nie wyłapał.

Wystarczyło jedno zdanie Ménarda. Agenci znaleźli przyczynę i w kilka godzin poprawili wszystkie 38 tysięcy obserwacji GALEX.

Statystyczne metody uzupełniania nieba istniały wcześniej. Ménard tłumaczy, że porządne ich użycie to tygodnie żmudnej kalibracji, więc astrofizycy odkładają takie projekty na później. Tu współpraca trwała kilka dni i dała ponad tuzin wersji mapy. Obliczenia trwające godzinami szły bez niego. Ménard przypuszcza, że wielu naukowców ma własną odkładaną mapę, wykres albo bazę danych.

Claude Science działa od 30 czerwca 2026 w wersji testowej dla płatnych planów Claude. Program działa na komputerach z macOS albo Linuksem. Wersji na Windows producent nie podaje. Polska jest na liście krajów, w których Anthropic udostępnia swoje usługi. Program pracuje na komputerze użytkownika albo na serwerze laboratorium, a do modelu trafia tylko to, czego wymaga dany krok.

Laboratoria dostały osobną ofertę. Od 27 sierpnia kierownik grupy badawczej z akredytowanej uczelni albo instytutu non-profit może się zgłosić po plan Team dla naukowców. Podstawowe miejsce, normalnie za 20 dolarów miesięcznie, jest w nim przez rok darmowe. Firmy regulamin wyklucza.