Od 5,9% do 42%. Sześć instytucji podaje sześć różnych liczb o AI w polskich firmach

Jeśli w ostatnim półroczu czytałeś cokolwiek o sztucznej inteligencji w polskich firmach, dostałeś jedną z tych liczb: 5,9%, 8%, 8,7%, 16%, 34% albo 42%. Wszystkie pochodzą z instytucji, którym można ufać. Wszystkie dotyczą tego samego kraju i mniej więcej tego samego czasu. I wszystkie są prawdziwe.

Różnica między najniższą a najwyższą jest siedmiokrotna. To nie jest rozbieżność statystyczna. To dwa różne obrazy rzeczywistości. W jednym polskie firmy stoją na końcu Europy. W drugim prawie połowa z nich już z AI pracuje.

Z trzech rzeczy naraz: z definicji, z próby i z daty. Żadna z nich nie jest widoczna w nagłówku, a każda potrafi przesunąć wynik o kilkanaście punktów procentowych.

Definicja waży najwięcej. GUS liczy „zaawansowane systemy uczenia maszynowego i przetwarzania języka naturalnego", czyli technologię wdrożoną w firmie. PIE i NBP pytają, czy firma używa narzędzi AI, i wtedy do statystyki wchodzi też pracownik, który wpisuje polecenia do ChatuGPT. To są dwa różne pytania. Pierwsze brzmi „czy wdrożyliście system", drugie „czy ktoś u was tego używa".

Próba waży prawie tyle samo. Badanie GUS z 2025 roku, w którym wyszło 8,7%, obejmowało firmy duże, średnie i małe, a pominęło mikroprzedsiębiorstwa, czyli zdecydowaną większość firm w Polsce. Wystarczy je dołożyć i liczba się zmienia.

• GUS, dane za 2024 r. - 5,9% (wąska definicja: zaawansowane uczenie maszynowe i przetwarzanie języka)
• Bank Światowy, raport z czerwca 2026 r. - 8% firm używa AI w co najmniej jednym procesie
• GUS za pośrednictwem PIE, 2025 r. - 8,7% firm dużych, średnich i małych (bez mikrofirm)
• PIE wspólnie z Ministerstwem Rozwoju i Technologii - 16% mikrofirm, 15% małych, 11% dużych
• EY - 34% firm zadeklarowało wdrożenie narzędzi AI
• NBP, Szybki Monitoring za II kwartał 2026 r. - 42% (usługi 46%, budownictwo i handel po 38%, duże firmy 59%)

W badaniu PIE i Ministerstwa Rozwoju mikrofirmy używają AI częściej niż duże przedsiębiorstwa: 16% wobec 11%. To wygląda na błąd. Nie jest.

Wyjaśnienie jest prozaiczne. W firmie jednoosobowej decyzja o użyciu AI trwa tyle, ile założenie konta. W korporacji przechodzi przez dział prawny, bezpieczeństwa i zamówień. Mała firma jest szybsza dlatego, że nie ma kogo pytać o zgodę.

To jest jedyna realna przewaga małej firmy w tym wyścigu i warto ją rozumieć wprost: nie wygrywasz budżetem ani technologią, tylko tym, że możesz spróbować w środę i porzucić w czwartek.

Zasada jest jedna: podawaj liczbę razem ze źródłem, rokiem i tym, kogo obejmowało badanie. „42% firm używa AI" to zdanie, które da się obalić w dziesięć sekund. „Wg Szybkiego Monitoringu NBP za drugi kwartał 2026 roku 42% badanych przedsiębiorstw stosowało narzędzia AI", nie da się.

1. 1

   Chcesz pokazać skalę zjawiska

   Weź NBP - 42% w II kw. 2026 r., przy 14% na koniec 2024 r. Ta dynamika jest najmocniejszym argumentem w całym zestawie.

2. 2

   Chcesz pokazać zapóźnienie

   Weź GUS albo Bank Światowy - 5,9% i 8%. Uczciwie dodaj, że to wąska definicja obejmująca wdrożone systemy, nie samo korzystanie z narzędzi.

3. 3

   Mówisz do właścicieli małych firm

   Weź PIE - 16% mikrofirm, więcej niż 11% dużych. To jedyna liczba, która mówi coś o Twoim rozmówcy, a nie o gospodarce.

4. 4

   Nie wiesz, którą wybrać

   Podaj dwie skrajne i powiedz dlaczego się różnią. Wychodzisz na kogoś, kto czytał źródła, a nie nagłówek.

Wszystkie sześć mierzy jedno: ilu używa. Żadna nie mierzy, ilu na tym zarabia. To zupełnie inne pytanie i odpowiedzi na nie po prostu nie ma. Ani u nas, ani nigdzie indziej.

Dwie rzeczy z tych badań mówią jednak więcej niż same odsetki. Po pierwsze, NBP podaje, że wpływ AI na zatrudnienie jest jak dotąd marginalny: mniej niż 1% firm zadeklarowało redukcje etatów, a 35% w ogóle nie zaczęło analizować tematu. Po drugie, PIE ustaliło, że wśród firm nieużywających AI aż 77% nie planuje wdrożenia, dopóki nie stanie się to konieczne.

Te dwie liczby są ciekawsze niż wszystkie procenty adopcji razem wzięte. Pokazują rynek, na którym prawie nikt jeszcze nikogo nie zwolnił, i na którym trzy czwarte firm świadomie czeka.

Ten sam raport szacuje wpływ AI na polskie PKB do 2035 roku w przedziale od 1,3% do 12,1%, w zależności od inwestycji firm, tempa adaptacji pracowników i polityki państwa. Dolnej granicy tego przedziału nie cytuje prawie nikt. W nagłówkach jeździ dwunastka.

W połowie sierpnia po polskich serwisach biznesowych rozeszła się nowa porcja liczb o gotowości firm na AI - i te zaczęły wyglądać znacznie groźniej niż wszystko powyżej. Że 71% firm wdraża zasady korzystania z AI, ale 16% zaczęło i przerwało, a kolejne 8% dopiero planuje. Że tylko 43% przeszkoliło z AI wszystkich pracowników. Liczby chwytliwe, bo brzmią jak ostrzeżenie przed karą z AI Act.

Policzył je jednak nie GUS, nie NBP, nie PIE ani Bank Światowy. To raport „Ukryta siła sztucznej inteligencji" przygotowany przez firmę Factorial - dostawcę oprogramowania kadrowego opartego na AI. Czyli podmiot, który sprzedaje rozwiązanie na problem opisany we własnym badaniu. To samo w sobie nie znaczy, że liczby są zmyślone. Znaczy, że mają inny status niż sześć poprzednich, i że trzeba o tym wiedzieć, zanim się je zacytuje.

• Nie ma podanej wielkości próby. Przy sześciu instytucjach z tego tekstu wiadomo, kogo i ilu zapytano - tutaj nie. Bez tego nie da się ocenić, czy 16% to tysiąc firm, czy pięćdziesiąt.
• Nie ma opisanej metody ani dokładnej daty badania. To dwie rzeczy, które w raportach GUS czy NBP są standardem, a tu ich brakuje.
• Autor badania sprzedaje oprogramowanie AI do kadr. Wnioski typu „firmy nie są przygotowane, brakuje szkoleń" prowadzą wprost do jego produktu. To nie zarzut o nieuczciwość - to normalny konflikt interesu, który przy raporcie instytucji publicznej nie występuje.

Praktyczny wniosek jest taki sam jak w całym tym tekście, tylko mocniejszy. Zanim powtórzysz komukolwiek liczbę o AI - także tę, którą znajdziesz w poważnie wyglądającym serwisie biznesowym - sprawdź jedno: kto ją policzył i czy coś na niej zarabia. Przy sześciu liczbach z tego artykułu odpowiedź brzmi „instytucja publiczna albo międzynarodowa". Przy siódmej brzmi inaczej, a wygląda w nagłówku identycznie.